Główny / Guz

Gruczolak przysadki: objawy, leczenie, rodzaje, diagnoza i przyczyny rozwoju

Guz

Przysadka mózgowa jest centralnym gruczołem wydzielania wewnętrznego, który wpływa na wzrost, metabolizm i funkcje rozrodcze w ludzkim ciele. Znajduje się w mózgu u podstawy tureckiego siodła. Wymiary przysadki dorosłego wynoszą około 9 x 7 x 4 mm, a masa wynosi około 0,5 g. Przysadka mózgowa składa się z dwóch części - przedniej, gruczolakowłóknistej i tylnej, neurohipofizy.

Funkcje części przedniej to wytwarzanie hormonów, które stymulują aktywność tarczycy (hormon tarczycy, TSH), jajników i jąder (hormon folikulotyczny, FSH i hormon luteinizujący, LH), nadnercza (hormon adrenokortykotropowy, ACTH), a także regulują wzrost ciała (somatotropowy) hormon, STH) i laktacja (prolaktyna).

Funkcje neurohypofizy ograniczają się do wytwarzania hormonu antydiuretycznego, który reguluje metabolizm wody i soli w organizmie, oraz oksytocyny, która reguluje procesy porodu i laktacji.

Przy niekorzystnych skutkach tkanka gruczołowa może zwiększyć objętość i wytwarzać nadmierną ilość hormonów - rozwija się gruczolak. Gruczolak przysadki jest łagodnym nowotworem, który rozwija się z komórek gruczolakowłókniaka.

Wyróżnia się następujące typy gruczolaka

  • microadenoma - mniej niż 1 cm
  • macroadenoma - więcej niż 1 cm
  • gruczolaki gigantyczne - ponad 10 cm
  • nie poza tureckie siodło - intrasar
  • rośnie na szczyt tureckiego siodła - endosuprasellar
  • rośnie na dno - endoinfrasellar
  • wyrastające na boki siodło tureckie - gruczolak endolaterosellar

Wydzielanie hormonów:

  • guzy nieaktywne hormonalnie (około 40%)
  • gruczolaki hormonalnie aktywne (60%)

Z natury wytwarzanych hormonów:

  • hormon wzrostu
  • gonadotropinoma (FSH lub LH)
  • tyreotropinoma
  • prolactinoma
  • kortykotropinoma
  • mieszane gruczolaki przysadki (wytwarzają jednocześnie kilka hormonów, występują w 15% przypadków)

Według statystyk gruczolaki przysadki stanowią 10–15% wszystkich guzów mózgu. Gruczolak występuje w wieku 25-50 lat, z tą samą częstością u mężczyzn i kobiet. Rzadko choroba może rozwinąć się u dzieci - 2-6% wszystkich pacjentów z gruczolakiem to dzieci i młodzież.

Co powoduje gruczolaka?

Przyczyny gruczolaka przysadki:

  • Neuroinfekcja:
      • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu
      • gruźlica z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego
      • bruceloza
      • paraliż dziecięcy
      • syfilis
  • Negatywne skutki dla płodu podczas ciąży (toksyczne i lecznicze, promieniowanie jonizujące)
  • Uraz czaszkowo-mózgowy, krwotok śródczaszkowy.
  • Dziedziczność. U pacjentów z wrodzonym zespołem gruczolakowatości endokrynologicznej, w której występują guzy innych gruczołów, częstość występowania gruczolaka przysadki jest większa niż u innych osób.
  • Długotrwałe zmiany autoimmunologiczne lub zapalne tarczycy ze zmniejszeniem jej funkcji (niedoczynność tarczycy)
  • Hipogonadyzm - wrodzony niedorozwój jajników i jąder lub nabyte zmiany gruczołów płciowych z powodu promieniowania radioaktywnego, procesów autoimmunologicznych itp..
  • Długotrwałe stosowanie złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych, zgodnie z najnowszymi danymi, może prowadzić do rozwoju gruczolaka, ponieważ leki te hamują owulację w wielu cyklach menstruacyjnych, odpowiednie hormony nie są wytwarzane przez jajniki, a przysadka mózgowa musi wytwarzać więcej FSH i LH, tj. Może rozwinąć się gonadotropinoma.

Objawy

Objawy, z którymi gruczolak może się objawiać, różnią się w zależności od rodzaju guza..

Hormonalnie aktywny drobniak macicy objawia się zaburzeniami endokrynologicznymi i nieaktywny może istnieć przez kilka lat, aż osiągnie znaczny rozmiar lub zostanie przypadkowo wykryty podczas badania na inne choroby. 12% ludzi ma bezobjawowe drobnoustroje.

Macroadenoma objawia się nie tylko endokrynologicznie, ale także zaburzeniami neurologicznymi spowodowanymi uciskiem otaczających nerwów i tkanek.

Prolactinoma

Najczęstszy guz przysadki występuje w 30-40% wszystkich gruczolaków. Z reguły rozmiar prolactinoma nie przekracza 2-3 mm. Częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Przejawia się to takimi znakami, jak:

  • nieregularne miesiączki u kobiet - nieregularne cykle, wydłużenie cyklu o ponad 40 dni, cykle bezowulacyjne, brak miesiączki
  • mlekotok - ciągłe lub okresowe uwalnianie mleka matki (siara) z gruczołów mlecznych, niezwiązane z okresem poporodowym
  • niemożność zajścia w ciążę z powodu braku owulacji
  • u mężczyzn prolactinoma objawia się zmniejszeniem siły działania, wzrostem gruczołów sutkowych, zaburzeniami erekcji, zaburzeniami tworzenia plemników, prowadzącym do niepłodności.

Hormon wzrostu

Stanowi 20 - 25% całkowitej liczby gruczolaków przysadki. U dzieci częstość występowania jest trzecia po prolactinoma i kortykotropinoma. Charakteryzuje się podwyższonym poziomem hormonu wzrostu we krwi. Oznaki hormonów wzrostu:

  • u dzieci przejawia objawy gigantyzmu. Dziecko szybko przybiera na wadze i wzrost, ze względu na równomierny wzrost kości i długości, a także wzrost chrząstki i tkanek miękkich. Z reguły gigantyzm rozpoczyna się w okresie przedpokwitaniowym, na jakiś czas przed nadejściem dojrzewania i może postępować aż do zakończenia formowania się szkieletu (do około 25 lat). Gigantyzm uważany jest za wzrost wysokości osoby dorosłej powyżej 2 - 2,05 m.
  • jeśli somatotropinoma wystąpił w wieku dorosłym, objawia się to objawami akromegalii - wzrostem szczotek, stóp, uszu, nosa, języka, zmianami i zgrubieniem rysów twarzy, pojawieniem się zwiększonego wzrostu włosów, brody i wąsów u kobiet, nieprawidłowości miesiączkowania. Wzrost narządów wewnętrznych prowadzi do naruszenia ich funkcji.

Corticotropinoma

Występuje w 7-10% gruczolaków przysadki. Charakteryzuje się nadmierną produkcją hormonów kory nadnerczy (glukokortykoidów), nazywa się to chorobą Itsenko-Cushinga.

  • Otyłość typu „cushingoidalnego” - następuje redystrybucja warstwy tłuszczowej i odkładanie tłuszczu w obręczy barkowej, na szyi, w strefach nadobojczykowych. Twarz przybiera okrągły kształt w kształcie księżyca. Kończyny stają się cieńsze z powodu zanikowych procesów w tkance podskórnej i mięśniach..
  • zaburzenia skóry - różowo-fioletowe rozstępy (rozstępy) na skórze brzucha, klatki piersiowej, bioder; zwiększona pigmentacja skóry łokci, kolan, pach; zwiększona suchość i łuszczenie się skóry
  • nadciśnienie tętnicze
  • kobiety mogą mieć nieregularne miesiączki i nadmierne owłosienie - zwiększone owłosienie skóry, wzrost brody i wąsów
  • u mężczyzn często obserwuje się spadek siły działania

Gonadotropinoma

Rzadko występuje w przypadku gruczolaków przysadki. Przejawia się to w naruszeniach cyklu miesiączkowego, częściej braku miesiączki, spadku funkcji rozrodczych u mężczyzn i kobiet, na tle zmniejszonych lub nieobecnych zewnętrznych i wewnętrznych narządów płciowych.

Tyreotropinoma

Jest to również bardzo rzadkie, tylko w 2-3% gruczolaka przysadki. Jego objawy zależą od tego, czy guz ten jest pierwotny czy wtórny.

  • pierwotniaki tarczycy charakteryzują się skutkami nadczynności tarczycy - utrata masy ciała, drżenie kończyn i całego ciała, wyłupiaste oczy, słaby sen, zwiększony apetyt, zwiększone pocenie się, wysokie ciśnienie krwi, tachykardia.
  • w przypadku wtórnej nadczynności tarczycy, czyli powstałej z powodu istniejącej od dawna zmniejszonej czynności tarczycy, charakterystyczna jest niedoczynność tarczycy - obrzęk twarzy, powolna mowa, przyrost masy ciała, zaparcia, bradykardia, sucha, łuszcząca się skóra, ochrypły głos, depresja.

Neurologiczne objawy gruczolaka przysadki

  • zaburzenia widzenia - podwójne widzenie, zez, zmniejszona ostrość wzroku w jednym lub obu oczach, ograniczone pola widzenia. Znaczące gruczolaki mogą prowadzić do całkowitej atrofii nerwu wzrokowego i ślepoty
  • ból głowy, któremu nie towarzyszą nudności, nie zmienia się wraz ze zmianą pozycji ciała, często nie kończy się na przyjmowaniu leków przeciwbólowych
  • przekrwienie błony śluzowej nosa spowodowane kiełkowaniem w dolnej części tureckiego siodła

Objawy niewydolności przysadki

Niewydolność przysadki może rozwinąć się z powodu ucisku normalnej tkanki przysadki. Objawy

  • niedoczynność tarczycy
  • niewydolność nadnerczy - zwiększone zmęczenie, niskie ciśnienie krwi, omdlenia, drażliwość, bóle mięśniowo-stawowe, zaburzenia metabolizmu elektrolitów (sodu i potasu), niski poziom glukozy we krwi
  • obniżenie poziomu hormonów płciowych (estrogenów u kobiet i testosteronu u mężczyzn) - niepłodność, zmniejszenie libido i impotencji, zmniejszenie wzrostu włosów u mężczyzn na twarzy
  • u dzieci brak hormonu wzrostu prowadzi do zahamowania wzrostu i rozwoju

Objawy psychiczne

Te objawy gruczolaka przysadki są spowodowane zmianą tła hormonalnego w ciele. Można zaobserwować drażliwość, niestabilność emocjonalną, płaczliwość, depresję, agresywność, apatię..

Rozpoznanie gruczolaka przysadki

W przypadku podejrzenia gruczolaka przysadki wskazane są konsultacje endokrynologa, neurologa, neurochirurga i okulisty. Przypisane są następujące metody diagnostyczne:

Badania hormonalne

  • poziom prolaktyny we krwi, norma wynosi mniej niż 20 ng / ml dla kobiet i mniej niż 15 ng / ml dla mężczyzn
  • test z tyrolibryną - zwykle po dożylnym podaniu tyrolibryny produkcja prolaktyny wzrasta po 30 minutach nie mniej niż dwa razy. Niski poziom prolaktyny po tyrolibrynie może świadczyć o prolactinoma przysadki
  • poziom hormonu wzrostu (STH) we krwi, norma dla dzieci w wieku od jednego roku do 18 lat wynosi 2 - 20 mIU / l, dla mężczyzn 0 - 4 μg / l, dla kobiet - 0 - 18 μg / l.
  • hormon adrenokortykotropowy (ACTH) w osoczu krwi, normalnie rano o godzinie 8.00 - mniej niż 22 pmol / l, wieczorem o 22.00 mniej niż 6 pmol / l, kortyzol w osoczu krwi rano 200 - 700 nmol / l, wieczorem 55 - 250 nmol / l.
  • dzienny rytm kortyzolu we krwi
  • codzienny test moczu na poziom kortyzolu, normalny - 138 - 524 nmol / dzień.
  • badanie elektrolitów we krwi - sodu, potasu, wapnia, fosforu itp..
  • test deksametazonu - badanie poziomu kortyzolu we krwi i moczu po zażyciu dużych lub małych dawek deksametazonu
  • poziom hormonu folikulotropowego (FSH) we krwi, norma u kobiet - w dniach 7-9 dnia cyklu miesiączkowego 3,5 - 13,0 IU / l, w dniach 12-14 dnia - 4,7 - 22,0 IU / l, w dniach 22-24 dnia - 1,7 - 7,7 IU / l U mężczyzn FSH jest prawidłowy - 1,5 - 12,0 IU / L.
  • poziom hormonu luteinizującego (LH) we krwi, norma znajduje się w dniach 7-9 dnia cyklu 2-14 IU / l, w dniach 12-14 dni - 24-150 IU / l, w dniach 22-24 dni - 2-17 IU / l. U mężczyzn - 0,5 - 10 jm / l.
  • testosteron w surowicy u mężczyzn, norma całkowitej frakcji wynosi 12 - 33 nmol / l.
  • poziom hormonu tyretropicznego (TSH) i hormonów tarczycy (T3, T;) we krwi, normą jest TSH - 0,4 - 4,0 mIU / ml, T3 - 2,63 - 5,70 pmol / L, T4 - 9,0 - 19,1 pmol / L.
  • przedstawione normy mogą się nieznacznie różnić w laboratoriach różnych szpitali

Rentgen czaszki

MRI mózgu (przy braku sprzętu - CT mózgu)

badanie immunocytochemiczne komórek gruczolaka przysadki

badanie pola widzenia

Jak leczyć gruczolaka przysadki?

Wybór metody leczenia dla każdego pacjenta jest ustalany indywidualnie, w zależności od aktywności hormonalnej guza, objawów klinicznych i wielkości gruczolaka.

W przypadku prolactinoma z poziomem prolaktyny we krwi większym niż 500 ng / ml stosuje się terapię lekową, a przy poziomie prolaktyny mniejszym niż 500 ng / ml lub więcej niż 500 ng / ml, ale bez wpływu leków, wskazane jest leczenie chirurgiczne.

W przypadku somatotropinomas, kortykotropinoma, gonadotropinoma, hormonalnie nieaktywny macroadenoma, wskazane jest leczenie chirurgiczne w połączeniu z radioterapią. Wyjątkiem są somatotropinomy z oczywiście bezobjawowym rodzajem - można je leczyć bez operacji.

Farmakoterapia

Zalecane są następujące grupy leków:

  • antagoniści hormonów podwzgórza i przysadki mózgowej - sandostatyna (oktreotyd), lanreotyd
  • leki, które blokują tworzenie hormonów nadnerczy (ketokonazol, citadren itp.)
  • agoniści dopaminy - kabergolina (dostinex), bromokryptyna

Leczenie farmakologiczne prowadzi do regresji guza w 56% przypadków, do stabilizacji hormonalnej u 31%.

Operacja

Istnieją dwa sposoby szybkiego usunięcia gruczolaka ^

  • przezklinowy - przez jamę nosową
  • przezczaszkowy - z kraniotomią

W ostatnich latach, w obecności mikrogruczolaków lub makrogruczolaków, które nie mają znaczącego wpływu na otaczające tkanki, wykonuje się przezklinowe usunięcie gruczolaka. W przypadku gigantycznych gruczolaków (o średnicy większej niż 10 cm) wskazane jest usunięcie przezczaszkowe.

Przezklinowe usunięcie gruczolaka przysadki jest możliwe, jeśli guz znajduje się tylko w tureckim siodle lub wystaje poza nie więcej niż o 20 mm. Przeprowadza się to po konsultacji z neurochirurgiem w szpitalu. W znieczuleniu ogólnym pacjentowi wstrzykuje się sprzęt endoskopowy (endoskop światłowodowy) przez prawy kanał nosowy do przedniego dołu czaszki. Następnie nacina się ścianę kości sferycznej, uwalniając dostęp do regionu tureckiego siodła. Gruczolak przysadki jest wycinany i usuwany..

Wszystkie manipulacje są wykonywane pod kontrolą endoskopu, a powiększony obraz jest wyświetlany na monitorze, co pozwala poszerzyć przegląd pola chirurgicznego. Czas trwania operacji wynosi od 2 do 3 godzin. Pierwszego dnia po operacji można aktywować pacjenta, a czwartego dnia można go wypisać ze szpitala bez powikłań. Całkowite wyleczenie gruczolaka podczas tej operacji osiąga się w prawie 95% przypadków.

Operacja przezczaszkowa (otwarta) jest wykonywana w ciężkich przypadkach przez trepanację czaszki w znieczuleniu ogólnym. Z powodu wysokiej zachorowalności tej operacji i wysokiego ryzyka powikłań współczesni neurochirurdzy próbują się do niej zastosować tylko wtedy, gdy niemożliwe jest przeprowadzenie endoskopowego usunięcia gruczolaka, na przykład przy wyraźnej inwazji guza w tkance mózgowej.

Radioterapia

Jest stosowany w przypadku mikrogruczolaków o niskim poziomie aktywności. Można go przepisać w połączeniu z leczeniem uzależnień. Niedawno rozpowszechniono metodę stereotaktycznej radiochirurgii gruczolaka za pomocą Cyber-Knife - wiązka radioaktywna jest dostarczana bezpośrednio do tkanki nowotworowej. Istotna jest również gamma - terapia - promieniowanie ze źródła spoza ciała..

Czy możliwe są powikłania po operacji??

Ryzyko wystąpienia powikłań w okresie pooperacyjnym jest różne w zależności od techniki chirurgicznej:

  • z dostępem przezklinowym powikłania rozwijają się w 13%, a śmiertelność operacyjna wynosi 3%
  • z dostępem przezczaszkowym - odpowiednio 27,9% i 7%.

Z powikłań mogą się rozwinąć:

  • nawrót guza - rozwija się w 15 - 16%
  • zaburzenie kory nadnerczy
  • utrata wzroku
  • zaburzenia czynności tarczycy
  • niedoczynność przysadki - częściowa lub całkowita niewydolność przysadki mózgowej
  • upośledzona mowa, pamięć, uwaga
  • zakaźne zapalenie
  • krwawienie z naczyń przysadki po operacji

Zapobieganie powikłaniom po operacji jest medyczną korektą tła hormonalnego w ciele zgodnie z wynikami badania.

Powikłania gruczolaka przysadki bez operacji

W przypadku braku leczenia farmakologicznego lub chirurgicznego znaczne rozmiary guzów mogą prowadzić do rażących zaburzeń widzenia i ślepoty, które u co trzeciego pacjenta są obarczone niepełnosprawnością. Możliwy krwotok w tkance przysadki mózgowej wraz z rozwojem jej apopleksji i ostrą utratą wzroku.

W zdecydowanej większości przypadków gruczolak przysadki bez leczenia prowadzi do niepłodności męskiej i żeńskiej.

Prognoza

Prognozy dotyczące terminowej diagnozy i leczenia są korzystne - wyleczenie po operacji występuje w 95%, przy wsparciu medycznym przed, w trakcie i po operacji, regresję objawów i zaburzeń hormonalnych obserwuje się w 94% przypadków. Przy połączeniu leków i operacji z radioterapią brak nawrotu guza w pierwszym roku po rozpoczęciu leczenia wynosi 80%, a przez pierwsze pięć lat - 69%.

Prognozy dotyczące przywrócenia wzroku są korzystne, jeśli gruczolak nie jest duży i istniał u pacjenta przed rozpoczęciem leczenia przez mniej niż rok.

Badanie niepełnosprawności przeprowadza klinika - komisja ekspercka po wypisie ze szpitala. Pacjentowi można przypisać niepełnosprawność grupy III, II lub I z zaburzeniami endokrynologicznymi - metabolicznymi, troficznymi, okulistycznymi - neurologicznymi, a także z wyraźnymi zaburzeniami i niezdolnością do pracy, na przykład z akromegalią, utratą wzroku, niewydolnością kory nadnerczy, zaburzonym metabolizmem węglowodanów itp.

Tymczasowe inwalidztwo (zwolnienie chorobowe) dla pracujących osób ustala się na okres 2–3 miesięcy podczas wstępnego badania w szpitalu, 1,5–2 miesięcy podczas radioterapii, 2–3 miesiące podczas operacji usunięcia gruczolaka przysadki. Ponadto, z wątpliwą prognozą pracy - kierunek do ITU.

Gruczolak przysadki

Gruczolak przysadki jest łagodnym nowotworem przedniego płata przysadki mózgowej.

Przysadka mózgowa to niewielka struktura mózgu, która kontroluje gruczoły wydzielania wewnętrznego poprzez wytwarzanie własnych hormonów. Gruczolak przysadki może być hormonalnie aktywny i nieaktywny. Objawy kliniczne choroby zależą od tego faktu, a także od wielkości guza, kierunku i szybkości jego wzrostu..

Głównymi objawami gruczolaka przysadki mogą być problemy z widzeniem, upośledzeniem funkcji tarczycy, gruczołów płciowych, nadnerczy, upośledzeniem wzrostu i proporcjonalności niektórych części ciała. Czasami choroba przebiega bezobjawowo.

Co to jest?

Krótko mówiąc, gruczolak przysadki jest nowotworem przysadki mózgowej, który może objawiać się różnymi objawami klinicznymi (zaburzeniami endokrynologicznymi, okulistycznymi lub neurologicznymi) lub w niektórych przypadkach może przebiegać bezobjawowo. Istnieje duża liczba gatunków tego guza..

Cechy gruczolaka należą do której grupy - objawy patologiczne, metody diagnozy i leczenia.

Powody rozwoju

Dokładne przyczyny powstawania gruczolaka przysadki nie zostały jeszcze ustalone w neurologii. Istnieją jednak hipotezy, które dowodzą pojawienia się guza z powodu zakaźnych zjawisk w układzie nerwowym, urazowych uszkodzeń mózgu i negatywnego wpływu różnych czynników na płód. Do najniebezpieczniejszych neuroinfekcji, które mogą prowadzić do powstawania nowotworów, należą neurosiła, gruźlica, bruceloza, zapalenie mózgu, zapalenie poliomyelowe, ropień mózgu, zapalenie opon mózgowych, malaria mózgowa.

Obecnie prowadzone są badania neurologiczne, których celem jest ustalenie związku między powstawaniem gruczolaka przysadki a przyjmowaniem doustnych środków antykoncepcyjnych przez kobiety. Naukowcy badają również hipotezę, która dowodzi, że guz może pojawić się z powodu zwiększonej stymulacji podwzgórza przysadki mózgowej. Ten mechanizm początku nowotworu często obserwuje się u pacjentów z pierwotną hipogonadyzmem lub niedoczynnością tarczycy..

Klasyfikacja

Gruczolaki przysadki dzielą się na hormonalnie aktywne (wytwarzają hormony przysadkowe) i nieaktywne hormonalnie (nie wytwarzają hormonów).

W zależności od tego, który hormon jest produkowany w nadmiarze, gruczolaki przysadki czynne hormonalnie dzielą się na:

  • prolaktyna (prolactinoma) - rozwijają się z prolaktotrofów, objawiają się zwiększoną produkcją prolaktyny;
  • gonadotropiny (gonadotropinomy) - rozwijają się z gonadotropów, przejawiają się zwiększoną produkcją hormonów luteinizujących i stymulujących pęcherzyki;
  • hormony wzrostu (hormony wzrostu) - rozwijają się z somatotrofów, objawiają się zwiększoną produkcją hormonu wzrostu;
  • kortykotropowe (kortykotropinomy) - rozwijają się z kortykotrofów, objawiają się zwiększoną produkcją hormonu adrenokortykotropowego;
  • tyreotropowe (tyreotropinomy) - rozwijają się z tyreotrofów, przejawiają się zwiększoną produkcją hormonu tyreotropowego.

Jeśli hormonalnie aktywny gruczolak przysadki wydziela dwa lub więcej hormonów, jest klasyfikowany jako mieszany..

Hormonalnie nieaktywne gruczolaki przysadki dzielą się na onkocytomy i gruczolaki chromofobowe.

W zależności od rozmiaru:

  • pikoadenoma (średnica mniejsza niż 3 mm);
  • mikrodenoma (średnica nie większa niż 10 mm);
  • macroadenoma (średnica większa niż 10 mm);
  • gruczolak olbrzymi (40 mm lub więcej).

W zależności od kierunku wzrostu (w stosunku do tureckiego siodła) gruczolaki przysadki mogą być:

  • endosellar (wzrost guza w jamie tureckiego siodła);
  • Infrasellar (rozprzestrzenianie się nowotworu jest niższe, osiągnięcie zatoki klinowej);
  • suprasellar (rozprzestrzenianie się guza);
  • retrokomórkowy (wzrost nowotworu z tyłu);
  • boczny (nowotwór rozprzestrzeniony na boki);
  • antesellar (przedni wzrost guza).

Kiedy nowotwór rozprzestrzenia się w kilku kierunkach, nazywa się go zgodnie z kierunkami, w których występuje wzrost guza.

Objawy

Objawy, w których gruczolak przysadki może się objawiać, różnią się w zależności od rodzaju guza..

Hormonalnie aktywny drobniak macicy objawia się zaburzeniami endokrynologicznymi i nieaktywny może istnieć przez kilka lat, aż osiągnie znaczny rozmiar lub zostanie przypadkowo wykryty podczas badania na inne choroby. 12% ludzi ma bezobjawowe drobnoustroje.

Macroadenoma objawia się nie tylko endokrynologicznie, ale także zaburzeniami neurologicznymi spowodowanymi uciskiem otaczających nerwów i tkanek.

Prolactinoma

Najczęstszy guz przysadki występuje w 30-40% wszystkich gruczolaków. Z reguły rozmiar prolactinoma nie przekracza 2-3 mm. Częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Przejawia się to takimi znakami, jak:

  • nieregularne miesiączki u kobiet - nieregularne cykle, wydłużenie cyklu o ponad 40 dni, cykle bezowulacyjne, brak miesiączki
  • mlekotok - ciągłe lub okresowe uwalnianie mleka matki (siara) z gruczołów mlecznych, niezwiązane z okresem poporodowym
  • niemożność zajścia w ciążę z powodu braku owulacji
  • u mężczyzn prolactinoma objawia się zmniejszeniem siły działania, wzrostem gruczołów sutkowych, zaburzeniami erekcji, zaburzeniami tworzenia plemników, prowadzącym do niepłodności.

Hormon wzrostu

Stanowi 20 - 25% całkowitej liczby gruczolaków przysadki. U dzieci częstość występowania jest trzecia po prolactinoma i kortykotropinoma. Charakteryzuje się podwyższonym poziomem hormonu wzrostu we krwi. Oznaki hormonów wzrostu:

  • u dzieci przejawia objawy gigantyzmu. Dziecko szybko przybiera na wadze i wzrost, ze względu na równomierny wzrost kości i długości, a także wzrost chrząstki i tkanek miękkich. Z reguły gigantyzm rozpoczyna się w okresie przedpokwitaniowym, na jakiś czas przed nadejściem dojrzewania i może postępować aż do zakończenia formowania się szkieletu (do około 25 lat). Gigantyzm uważany jest za wzrost wysokości osoby dorosłej powyżej 2 - 2,05 m.
  • jeśli somatotropinoma wystąpił w wieku dorosłym, objawia się to objawami akromegalii - wzrostem szczotek, stóp, uszu, nosa, języka, zmianami i zgrubieniem rysów twarzy, pojawieniem się zwiększonego wzrostu włosów, brody i wąsów u kobiet, nieprawidłowości miesiączkowania. Wzrost narządów wewnętrznych prowadzi do naruszenia ich funkcji.

Corticotropinoma

Występuje w 7-10% gruczolaków przysadki. Charakteryzuje się nadmierną produkcją hormonów kory nadnerczy (glukokortykoidów), nazywa się to chorobą Itsenko-Cushinga.

  • Otyłość typu „cushingoidalnego” - następuje redystrybucja warstwy tłuszczowej i odkładanie tłuszczu w obręczy barkowej, na szyi, w strefach nadobojczykowych. Twarz przybiera okrągły kształt w kształcie księżyca. Kończyny stają się cieńsze z powodu zanikowych procesów w tkance podskórnej i mięśniach..
  • zaburzenia skóry - różowo-fioletowe rozstępy (rozstępy) na skórze brzucha, klatki piersiowej, bioder; zwiększona pigmentacja skóry łokci, kolan, pach; zwiększona suchość i łuszczenie się skóry
  • nadciśnienie tętnicze
  • kobiety mogą mieć nieregularne miesiączki i nadmierne owłosienie - zwiększone owłosienie skóry, wzrost brody i wąsów
  • u mężczyzn często obserwuje się spadek siły działania

Gonadotropinoma

Rzadko występuje w przypadku gruczolaków przysadki. Przejawia się to w naruszeniach cyklu miesiączkowego, częściej braku miesiączki, spadku funkcji rozrodczych u mężczyzn i kobiet, na tle zmniejszonych lub nieobecnych zewnętrznych i wewnętrznych narządów płciowych.

Tyreotropinoma

Jest to również bardzo rzadkie, tylko w 2-3% gruczolaka przysadki. Jego objawy zależą od tego, czy guz ten jest pierwotny czy wtórny.

  • pierwotniaki tarczycy charakteryzują się skutkami nadczynności tarczycy - utrata masy ciała, drżenie kończyn i całego ciała, wyłupiaste oczy, słaby sen, zwiększony apetyt, zwiększone pocenie się, wysokie ciśnienie krwi, tachykardia.
  • w przypadku wtórnej nadczynności tarczycy, czyli powstałej z powodu istniejącej od dawna zmniejszonej czynności tarczycy, charakterystyczna jest niedoczynność tarczycy - obrzęk twarzy, powolna mowa, przyrost masy ciała, zaparcia, bradykardia, sucha, łuszcząca się skóra, ochrypły głos, depresja.

Neurologiczne objawy gruczolaka przysadki

  • zaburzenia widzenia - podwójne widzenie, zez, zmniejszona ostrość wzroku w jednym lub obu oczach, ograniczone pola widzenia. Znaczące gruczolaki mogą prowadzić do całkowitej atrofii nerwu wzrokowego i ślepoty
  • ból głowy, któremu nie towarzyszą nudności, nie zmienia się wraz ze zmianą pozycji ciała, często nie kończy się na przyjmowaniu leków przeciwbólowych
  • przekrwienie błony śluzowej nosa spowodowane kiełkowaniem w dolnej części tureckiego siodła

Objawy niewydolności przysadki

Niewydolność przysadki może rozwinąć się z powodu ucisku normalnej tkanki przysadki. Objawy

  • niedoczynność tarczycy
  • niewydolność nadnerczy - zwiększone zmęczenie, niskie ciśnienie krwi, omdlenia, drażliwość, bóle mięśniowo-stawowe, zaburzenia metabolizmu elektrolitów (sodu i potasu), niski poziom glukozy we krwi
  • obniżenie poziomu hormonów płciowych (estrogenów u kobiet i testosteronu u mężczyzn) - niepłodność, zmniejszenie libido i impotencji, zmniejszenie wzrostu włosów u mężczyzn na twarzy
  • u dzieci brak hormonu wzrostu prowadzi do zahamowania wzrostu i rozwoju

Objawy psychiczne

Te objawy gruczolaka przysadki są spowodowane zmianą tła hormonalnego w ciele. Można zaobserwować drażliwość, niestabilność emocjonalną, płaczliwość, depresję, agresywność, apatię..

Diagnostyka

Mimo tak różnorodnych objawów klinicznych można stwierdzić, że rozpoznanie gruczolaka przysadki jest dość trudnym przedsięwzięciem..

Wynika to przede wszystkim z niespecyficzności wielu skarg. Ponadto objawy gruczolaka przysadki zmuszają pacjentów do zwrócenia się do różnych specjalistów (okulisty, ginekologa, terapeuty, pediatry, urologa, seksuologa, a nawet psychiatry). I nie zawsze wąski specjalista może podejrzewać tę chorobę. Dlatego pacjenci z podobnymi niespecyficznymi i wszechstronnymi dolegliwościami są badani przez kilku specjalistów. Ponadto diagnoza gruczolaka przysadki pomaga w badaniach krwi na obecność hormonów. Zmniejszenie lub zwiększenie ich liczby w połączeniu z istniejącymi skargami pomaga lekarzowi ustalić diagnozę.

Wcześniej szeroko stosowane w diagnostyce gruczolaka przysadki było zdjęcie rentgenowskie siodła tureckiego. Ujawniono osteoporozę i zniszczenie tylnej części tureckiego siodła, kontur jego dna służył i nadal służy jako wiarygodne oznaki gruczolaka. Jednak są to już późne objawy gruczolaka przysadki, to znaczy pojawiają się już ze znacznym okresem istnienia gruczolaka.

Nowoczesną, dokładniejszą i wcześniejszą metodą diagnostyki instrumentalnej, w porównaniu z radiografią, jest obrazowanie rezonansu magnetycznego mózgu. Ta metoda pozwala zobaczyć gruczolaka, a im mocniejsze urządzenie, tym wyższe jego możliwości diagnostyczne. Niektóre mikrogruczolaki przysadki, ze względu na ich niewielki rozmiar, mogą pozostać nierozpoznane, nawet przy obrazowaniu za pomocą rezonansu magnetycznego. Diagnoza niehormonalnych wolno rosnących drobnoustrojów, które mogą się wcale nie objawiać, jest szczególnie trudna.

Leczenie gruczolaka przysadki

W leczeniu gruczolaka stosuje się różne metody, których wybór zależy od wielkości nowotworu i charakteru aktywności hormonalnej. Do tej pory takie podejścia są stosowane:

  1. Obserwacja W przypadku guzów przysadki, które są małe i nieaktywne hormonalnie, lekarze wybierają taktykę oczekiwania i zobaczenia. Jeśli wykształcenie wzrośnie, zaleca się odpowiednie leczenie. Jeśli gruczolak nie wpływa na stan pacjenta, obserwacja jest kontynuowana.
  2. Terapia lekowa. Wskazane jest przepisywanie leków pacjentowi z guzem przysadki, aby wyeliminować objawy choroby i poprawić zdrowie. W tym celu lekarz przepisuje leki wzmacniające i kompleksy witaminowe. Leczenie zachowawcze jest wskazane w przypadku małych guzów. Wybór leków zależy również od rodzaju nowotworu. W przypadku somatotropinomas przepisuje się agonistów somatostatyny (somatulinę i sandostatynę), z prolactinoma, agonistów dopaminy i preparatów ergoliny, z kortykotropinoma, blokerami steroidogenezy (nizoral, zapalenie sutka, orimetyna).
  3. Leczenie radiochirurgiczne. Jest to nowoczesna i bardzo skuteczna metoda radioterapii, polegająca na zniszczeniu guza przez napromienianie, bez wykonywania zabiegów chirurgicznych.
  4. Operacja. Chirurgiczne usunięcie gruczolaka przysadki jest najbardziej skuteczną, ale jednocześnie traumatyczną metodą terapii. Specjaliści mają dwie opcje dostępu: przez kanały nosowe i przez otwarcie jamy czaszki. Pierwszy dostęp jest preferowany, ale stosowany tylko w przypadku małych gruczolaków.

Często w leczeniu gruczolaka przysadki konieczne jest połączenie kilku z tych technik w celu osiągnięcia pożądanego rezultatu..

Prognoza na całe życie

Gruczolak przysadki odnosi się do łagodnych nowotworów, jednak wraz ze wzrostem wielkości, podobnie jak inne guzy mózgu, przyjmuje przebieg złośliwy z powodu kompresji otaczających formacji anatomicznych. Rozmiar guza determinuje również możliwość jego całkowitego usunięcia. Gruczolak przysadki o średnicy większej niż 2 cm wiąże się z prawdopodobieństwem nawrotu pooperacyjnego, które może wystąpić w ciągu 5 lat po usunięciu.

Rokowanie gruczolaka zależy również od jego rodzaju. Tak więc w przypadku mikrokortykotropinomii u 85% pacjentów następuje całkowite przywrócenie funkcji hormonalnej po leczeniu chirurgicznym. U pacjentów z somatotropinoma i prolactinoma liczba ta jest znacznie niższa - 20-25%. Według niektórych doniesień średnio po leczeniu chirurgicznym powrót do zdrowia obserwuje się u 67% pacjentów, a liczba nawrotów wynosi około 12%.

W niektórych przypadkach z krwotokiem w gruczolaku dochodzi do samoleczenia, co najczęściej obserwuje się w przypadku prolactinoma.

Rola dopaminomimetyki w leczeniu i zapobieganiu nawrotom gruczolaka przysadki

Przysadka mózgowa i podwzgórze są funkcjonalnie integralne. Podwzgórze jest częścią międzymózgowia, a przysadka rozwija się z dwóch ektodermalnych pąków różnego pochodzenia: wysunięcie pierwotnej jamy ustnej

Przysadka mózgowa i podwzgórze są funkcjonalnie integralne. Podwzgórze jest częścią międzymózgowia, a przysadka rozwija się z dwóch ektodermalnych pąków różnego pochodzenia: wysunięcia pierwotnej jamy ustnej (kieszeni Ratke) i wysunięcia dna trzeciej komory mózgu (lejek). Przysadka mózgowa, dolny wyrostek mózgowy lub przysadka mózgowa (przysadka mózgowa, gruczołowaty przysadka mózgowa) jest złożonym narządem endokrynologicznym znajdującym się u podstawy czaszki w tureckim siodle głównej kości i anatomicznie połączonym nogą z dnem III komory mózgowej mięśnia brzusznego. Składa się z trzech płatów: płata przedniego, płata środkowego i płata tylnego. Przedni i środkowy płat łączy się pod nazwą gruczolakowłókniak, a tylny płat nazywany jest neurohypofizą. Mediana wysokości odnosi się również do neurohypofizy (emention przyśrodkowy umiejscowiony na granicy między gruczolakowłókniakiem a podwzgórzem diencephalon).

Przysadka mózgowa - tureckie siodło, podobnie jak przysadka mózgowa, ma owalny kształt. Jest wyłożony oponą twardą, pomiędzy liśćmi, w których znajduje się przysadka mózgowa. Wejście do siodła tureckiego przykrywa liść opony twardej, zwany przeponą siodła tureckiego. Przez otwór w przeponie przechodzi noga przysadki. Zwykle membrana pajęczaka znajduje się na górnej powierzchni przepony tureckiego siodła i nie wpada do jej wnęki. W obecności wad wrodzonych przepony tureckiego siodła błona pajęczak rozciąga się do jamy tureckiego siodła, umożliwiając wnikanie płynu mózgowo-rdzeniowego, co prowadzi do rozwoju zespołu pustego tureckiego siodła.

W przedniej części przysadki mózgowej wytwarzane są hormony białkowe (hormon somatotropowy (STH) i prolaktyna), glikoproteiny (stymulujące pęcherzyki, luteinizujące i tyreotropowe (TSH)), a także hormon adrenokortykotropowy (ACTH), endorfiny, lipotropiny i melanocytostymule. Tylny płat przysadki służy jako zbiornik do przechowywania neurohormonów - wazopresyny i oksytocyny, które wchodzą tutaj tutaj wzdłuż aksonów neuronów znajdujących się w jądrach podwzgórza.

Przyczynami niedoboru hormonu przysadki mogą być: wady dopływu krwi, krwotok, wrodzona przysadka przysadki mózgowej, zapalenie opon mózgowych lub zapalenie mózgu, ucisk przysadki mózgowej przez guz, urazowe uszkodzenie mózgu, narażenie na niektóre leki, promieniowanie, zabieg chirurgiczny.

Brak hormonów przysadkowych może prowadzić do wtórnego niedoboru hormonów innych gruczołów dokrewnych (wtórna niedoczynność tarczycy, moczówka prosta), a także poważne zaburzenia fizyczne (karłowatość przysadki, niedoczynność przysadki).

Przyczyną nadmiaru hormonów przysadki w większości przypadków jest guz samego przysadki - gruczolak. Jednocześnie wzrasta poziom hormonów wytwarzających komórki gruczolaka, podczas gdy poziom wszystkich innych hormonów może znacznie spaść z powodu ucisku pozostałej części przysadki mózgowej.

Spośród wszystkich guzów wpływających na przysadkę mózgową gruczolak zajmuje pierwsze miejsce. Zazwyczaj gruczolak przysadki występuje u dorosłych, ale czasami guz występuje również w dzieciństwie [1]. Połowa wszystkich przypadków choroby występuje w średnim wieku 30–50 lat, z tą samą częstością u mężczyzn i kobiet, co stanowi 15% wszystkich nowotworów wewnątrzczaszkowych [2]. Prawdziwa częstość występowania tego guza jest trudna do ustalenia, ponieważ wiele z nich od dawna jest bezobjawowych. Wykrywanie to tylko 2 osoby na 100 000 ludności. Podczas autopsji gruczolaki przysadki stwierdza się u 10–20% pacjentów, którzy umierają z powodu chorób niezwiązanych z przysadką mózgową [3].

Do niedawna gruczolaki przysadki podzielono na kwasofilowe (eozynofilowe), któremu towarzyszy hipersekrecja STH (akromegalia lub gigantyzm), bazofilne, wydzielające ACTH, a także chromofobowe, przebiegające bez zakłócania wydzielania hormonów i mieszane. Jednak w wielu przypadkach nie było wystarczającej korelacji między obrazem klinicznym choroby a strukturą histologiczną gruczolaka przysadki. Jednak w 1995 r. E. Horvath i K. Kovacs, wykorzystując badania histologiczne i inne rodzaje badań w badaniu 1700 gruczolaków przysadki, zaproponowali zmodyfikowaną klasyfikację uwzględniającą częstość występowania różnych rodzajów gruczolaków. Według ich klasyfikacji istnieją somatotroficzne, laktotroficzne, mammosomatotroficzne, kortykotroficzne, tyreotroficzne, gonadotroficzne, plurigormonalne, „wyciszone” i inne rodzaje gruczolaków.

Gruczolak przysadki (przysadka gruczolakowa) jest łagodnym nowotworem pochodzącym z komórek gruczołowych przedniego płata przysadki (gruczolakowłókniak) i zlokalizowanym w jamie tureckiego siodła kości sferycznej podstawy czaszki (ryc. 1).

Samo pojęcie „gruczolaka przysadki” jest wspólne i obejmuje całą grupę nowotworów, które powodują różne objawy choroby. Jak wszystkie guzy, gruczolaki przysadki są podzielone według wielkości, kierunku wzrostu, cech histologicznych, a także aktywności hormonalnej. Współczesna klasyfikacja gruczolaków przysadki opiera się na porównaniu objawów klinicznych i stężenia hormonów zwrotnych we krwi z immunohistochemicznymi i elektronowo-mikroskopowymi właściwościami guza.

Istnieje kilka rodzajów klasyfikacji gruczolaków przysadki. Jednym z nich jest hormonalna aktywność guzów, która jest aktywnie wykorzystywana od początku lat 70. XX wieku. Według tej klasyfikacji gruczolaki dzielą się na nieaktywne hormonalnie (25–30%) i hormonalnie aktywne (70–75%) [4].

Gruczolaki przysadki, które występują bez klinicznych objawów nadmiernego wydzielania hormonów przysadki, nazywane są „nieaktywnymi” gruczolakami przysadki, których wzrost prowadzi do zmniejszenia funkcji przysadki mózgowej - niedoczynności przysadki. Przed pojawieniem się objawów neurologicznych, takich jak ból głowy, zaburzenia widzenia związane z działaniem dużego guza na otaczające struktury, gruczolaki przysadki nieaktywne hormonami są klinicznie „cichymi” lub „cichymi” guzami. Terminy „gruczolaki niedziałające klinicznie” są również używane w literaturze [5]. Istnieją jednak gruczolaki aktywne hormonalnie, które obejmują gruczolaki wytwarzające ACTH, wydzielające prolaktynę, wytwarzające STH, wytwarzające TSH, a także gruczolaki gonadotropowe. Częstość występowania somatotropiny wynosi 20–25%, prolaktyny 40%, kortykotropiny 7%, tyreotropiny 3% wszystkich gruczolaków przysadki. Guzy mieszane - prolactosomatotropinoma i prolactocorticotropinoma - są stosunkowo rzadkie. Inne rodzaje gruczolaków przysadki to rzadkie guzy..

Ponadto istnieje klasyfikacja gruczolaków przysadki w kierunku wzrostu. Wzorzec wzrostu gruczolaka przysadki zależy od stosunku guza do siodła tureckiego, w którym znajduje się normalna przysadka mózgowa, i otaczających ją struktur. Na wczesnym etapie gruczolaki przysadki rozwijają się w jamie tureckiego siodła (guzy śródbłonka). Stopniowo narastający guz może rozprzestrzeniać się w dół, do zatoki klinowej (wewnątrzkomórkowo), w górę - w kierunku przepony tureckiego siodła i przecięcia wzrokowego (nadsprzedaniowo), bocznie, wpływając na struktury zatoki jamistej, podstawy części płatów skroniowych mózgu i głównych naczyń głowy, z tyłu - w kierunku pnia mózgu (retrokomórkowo) i do przodu - w kierunku płatów czołowych, orbity, krętego labiryntu i jamy nosowej (przednia szyja). Bardzo często kierunek wzrostu gruczolaka przysadki jest inny (góra, bok, dół) - wtedy guz nazywa się endo / supra / infra / laterosellar. Rozmiar guza przysadki dzieli się na mikrogruczolaki (o średnicy mniejszej niż 1 cm) i makrogruczolaki (o średnicy większej niż 1 cm).

Przyczyny rozwoju gruczolaków przysadki nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione, chociaż wiadomo, że niektóre z nich mogą być genetycznie określone. Do czynników predysponujących do rozwoju guzów przysadki należą neuroinfekcja, przewlekłe zapalenie zatok, urazowe uszkodzenie mózgu, nierównowaga hormonalna, niekorzystne narażenie wewnątrzmaciczne płodu. Ostatnio rolę etiologiczną częściowo przypisano długoterminowemu stosowaniu doustnych środków antykoncepcyjnych.

Rozwój guza przysadki jest wieloetapowym procesem, w którym oprócz mutacji somatycznych w komórkach przysadki bierze udział wiele innych dodatkowych czynników - hormonalnych, autokrynnych i parakrynnych. Ważnymi czynnikami patogenetycznymi biorącymi udział w nowotworzeniu w przysadce mózgowej są hormony podwzgórza, neuroprzekaźniki i czynniki wzrostu [6]. Należy jednak podkreślić, że naruszenia regulacji podwzgórza i innych wskazanych czynników, w przeciwieństwie do mutacji onkogennych, przyczyniają się jedynie do rozwoju guza przysadki, ale nie są jego bezpośrednią przyczyną [7].

Istnieje koncepcja pierwotnej zmiany podwzgórza z wtórnym zaangażowaniem gruczolakowłókniaka w proces tkankowy [8], a także koncepcja pierwotnej zmiany przysadki mózgowej, której wynikiem jest występowanie gruczolaka [9]. Powstawanie niektórych postaci gruczolaków przysadki (tyreotropina, gonadotropina) na tle pierwotnego zmniejszenia aktywności obwodowych gruczołów wydzielania wewnętrznego (z pierwotną niedoczynnością tarczycy, hipogonadyzmem) występuje z powodu hiperstymulacji przysadki mózgowej przez hormony uwalniające podwzgórze. Wskazuje to na istnienie różnych mechanizmów powstawania gruczolaka przysadki.

Udowodniono, że komórki przysadki mózgowej są w stanie wytwarzać różne czynniki wzrostu, w tym główny czynnik wzrostu fibroblastów, który ma silny potencjał mitogenny i angiogenny oraz mają odpowiednie receptory [3].

Obraz kliniczny gruczolaka przysadki jest polimorficzny i jest reprezentowany przez różne grupy objawów, których pojawienie się zależy od funkcji hormonów wydzielanych przez jedną lub drugą postać guza (Tabela 1).

Objawy kliniczne gruczolaków przysadki aktywnych hormonalnie obejmują zespół endokrynno-metaboliczny, objawy oftalmoneurologiczne i radiologiczne. Nasilenie zespołu endokrynno-metabolicznego odzwierciedla poziom nadmiernie wytwarzanego hormonu przysadki i stopień uszkodzenia tkanki otaczającej guz.

W przypadku niektórych gruczolaków przysadki (kortykotropinomy, niektóre tyreotropinomy) obraz kliniczny jest spowodowany nie tyle nadmierną produkcją samego hormonu zwrotnego, ale aktywacją narządu docelowego, co wyraża się w hiperkortykozie, tyreotoksykozie. Objawy oftalmoneurologiczne wskazujące na obecność gruczolaka przysadki (pierwotny zanik nerwu wzrokowego, zmiany w polu widzenia, takie jak hemianopsja dwuwęzłowa, niedotlenienie itp.) Zależą od wzrostu guza ponadsprzedającego. Z powodu nacisku guza na przeponę tureckiego siodła pojawia się ból głowy, który zwykle zlokalizowany jest w obszarach czołowych, skroniowych i poporodowych. Ból ten ma zwykle nudny charakter, nie towarzyszą mu nudności, nie zależy od pozycji ciała i nie zawsze jest powstrzymywany przez środki przeciwbólowe. Dalszy wzrost guza prowadzi do uszkodzenia struktur podwzgórza. Wzrost gruczolaka przysadki w kierunku bocznym powoduje ucisk III, IV, VI i gałęzi V nerwów czaszkowych z rozwojem oftalmoplegii i podwójne widzenie. Wzrost guza w dół, w kierunku dna siodła tureckiego i rozprzestrzenianie się procesu do zatoki kości sferycznej, zatokom sitowym może towarzyszyć uczucie zatkania nosa i płyn mózgowo-rdzeniowy [17].

Nagły wzrost bólu głowy i objawów okulistycznych u pacjentów z gruczolakiem przysadki najczęściej wiąże się albo z przyspieszonym wzrostem guza, na przykład podczas ciąży, albo z krwotokiem do guza. Krwotok nowotworowy jest uważany za poważne, ale nie śmiertelne powikłanie. Krwotoki w gruczolaku przysadki występują dość często i mogą prowadzić, oprócz narastającego bólu głowy, zaburzeń widzenia i rozwoju niedoczynności przysadki, do spontanicznego „wyleczenia” hormonalnie czynnego gruczolaka przysadki. Spontaniczne „wyleczenia” są najczęstsze w prolactinoma. Wzrost guza w czasie ciąży jest prawdopodobnie spowodowany nieuniknionym wzrostem gruczolakowłókniaka w tym okresie; należy zauważyć, że u większości pacjentów z prolactinoma guz zmniejsza się po porodzie [18].

Objawami gruczolaka przysadki wykrytymi podczas badania rentgenowskiego są zmiany kształtu i wielkości tureckiego siodła, przerzedzenie i zniszczenie tworzących go struktur kostnych itp. Sam guz można uwidocznić za pomocą tomografii komputerowej..

Specyficzne objawy kliniczne są charakterystyczne dla poszczególnych gruczolaków przysadki czynnych hormonalnie. Prolactinoma u kobiet objawia się zespołem mlekotok-brak miesiączki. Często głównym objawem hormonalnym tych nowotworów jest tylko mlekotok lub tylko nieprawidłowości menstruacyjne lub niepłodność, ale częściej zauważa się kombinację tych objawów.

Około jedna trzecia kobiet z prolactinoma ma umiarkowaną otyłość, łagodne nadmierne owłosienie, trądzik, łojotok skóry głowy, zaburzenia seksualne - obniżone libido, anorgazja itp. U mężczyzn głównymi endokrynnymi objawami prolactinoma są zaburzenia seksualne (zmniejszone libido, impotencja), ginekomastia i mlekotok są stosunkowo rzadkie. U kobiet z prolactinoma, do czasu wykrycia guza, zaburzenia oftalmoneurologiczne występują w nie więcej niż 26% przypadków; u mężczyzn dominują objawy oftalmoneurologiczne. Wynika to najwyraźniej z faktu, że u kobiet prolactinoma są częściej wykrywane nawet na etapie drobnoziarniaka, au mężczyzn, ze względu na powolny wzrost niespecyficznych objawów, takich jak osłabienie seksualne i inne, nowotwór prawie zawsze jest już duży [19].

Somatotropinomy przejawiają się klinicznie w zespole akromegalii lub gigantyzmie u dzieci. Przy akromegalii oprócz zmian w szkielecie i tkankach miękkich typowych dla tej choroby ciśnienie krwi może wzrosnąć, może rozwinąć się otyłość i objawy cukrzycy. Często występuje wzrost tarczycy, częściej bez upośledzenia funkcji. Często hirsutyzm, pojawienie się brodawczaków, znamion, brodawek na skórze, wyraźny tłuszcz na skórze, zwiększone pocenie się; wydajność pacjentów jest zmniejszona. Objawowa oftalmologiczna z somatotropinoma rozwija się na pewnym etapie z dodatkowym wzrostem guza. Oprócz powyższych objawów obserwuje się obwodową polineuropatię, objawiającą się parestezjami, zmniejszoną wrażliwością kończyn dystalnych, bólami kończyn [20].

Rozpoznanie guzów przysadki sprowadza się do badania przez specjalistów (neurochirurg, endokrynolog, okulista), a także do prześwietlenia czaszki, hormonalnych badań krwi, tomografii komputerowej mózgu i obrazowania metodą rezonansu magnetycznego. Rozpoznanie gruczolaka przysadki musi być kompleksowe. Wyraźna labilność emocjonalna pacjentów z gruczolakiem przysadki, trudności w poszukiwaniach diagnostycznych, prawdopodobieństwo nadmiernej diagnozy, powolny wzrost i łagodny przebieg kliniczny wielu gruczolaków przysadki wymagają taktownego i starannego zapoznania pacjentów z wynikami badań.

Diagnozę różnicową przeprowadza się w przypadku guzów nieaktywnych hormonalnie w okolicy siodła tureckiego, z guzami lokalizacyjnymi nieprzysadkowymi wytwarzającymi hormony peptydowe oraz z niewydolnością podwzgórzowo-przysadkową pochodzenia nienowotworowego. Konieczne jest odróżnienie gruczolaka przysadki od zespołu pustego siodła tureckiego, który charakteryzuje się także rozwojem zespołu okulisturologicznego.

Ponadto konieczne jest udowodnienie, że zespół endokrynno-metaboliczny nie był wynikiem przyjmowania niektórych leków lub efektów neuro-odruchowych. Tak więc leki przeciwpsychotyczne, szereg leków przeciwdepresyjnych i przeciwnowotworowych mogą powodować rozwój mlekotoku, a kortykosteroidy przyczyniają się do pojawienia się cushingoidyzmu. Częste samoistne badanie palpacyjne gruczołów sutkowych, obecność wewnątrzmacicznego środka antykoncepcyjnego, przewlekłe zapalenie przydatków powoduje wystąpienie odruchowego mlekotoku.

Aby zidentyfikować nienormalną reakcję tkanki gruczolakowatej na działanie farmakologiczne, stosuje się również specjalne stresowe testy farmakologiczne. W przypadku podejrzenia gruczolaka przysadki pacjent powinien zostać skierowany na konsultację do okulisty. Badanie ostrości wzroku i pól widzenia, badanie dna oka pozwala zdiagnozować zaburzenia widzenia (zespół chiasm), czasami uszkodzenie nerwu okoruchowego.

Obecnie istnieją trzy główne rodzaje leczenia pacjentów z gruczolakiem przysadki: neurochirurgiczne (transfenoid, przezczaszkowe usuwanie guzów), promieniowanie (terapia protonowa, terapia gamma, nóż gamma) i leki. Wśród tych ostatnich wyróżnia się agonistów dopaminy (bromokryptynę, kabergolinę, lewodopę, chinagolid), analogi somatostatyny (lanreotyd, oktreotyd) i blokery receptorów somatotropinowych.

Wybór metody leczenia gruczolaka przysadki zależy od rodzaju guza (hormonu nieaktywnego lub hormonu aktywnego), jego wielkości, nasilenia i nasilenia objawów klinicznych. Skuteczność leczenia chirurgicznego, radioterapii odległej i śródmiąższowej, a także leczenia farmakologicznego zależy od stadium rozwoju guza i nasilenia objawów klinicznych (tabela 2).

Prolaktinomy, niezależnie od wielkości, przy braku narastających zaburzeń widzenia, są najpierw leczone zachowawczo agonistami receptora dopaminy, a kobiety mogą być w ciąży podczas długotrwałego leczenia. Chirurgiczne leczenie endaktylowej prolaktyny opornej na leczenie farmakologiczne. Stosowane jest również precyzyjne napromienianie protonów. Preferowane są zabiegi mikrochirurgiczne. W dużych guzach rozprzestrzeniających się do struktur parasellarowych wykonuje się neurochirurgię, a następnie radioterapię pooperacyjną [21].

W przypadku somatotropiny i prolaktosomatotropiny z endoskopową lokalizacją guza leczenie chirurgiczne i radioterapia protonowa są alternatywnymi metodami. Jeśli radykalne leczenie chirurgiczne nie jest możliwe z powodu inwazji guza w zatokach zatok i na orbicie lub z wyjątkowo dużymi guzami w okresie pooperacyjnym, stosuje się terapię gamma na odległość, aby zapobiec wzrostowi guza, stosując agonistów receptora dopaminy.

Corticotropinoma u młodych pacjentów, objawiających się zespołem Nelsona lub chorobą Itsenko-Cushinga o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu, częściej poddaje się radioterapii na odległość. W przypadku małych guzów preferowane jest napromienianie protonem. W ciężkich przypadkach celem pierwszego etapu leczenia jest wyeliminowanie lub zmniejszenie stopnia hiperkortykoterapii za pomocą chemioterapii i szybkie usunięcie jednego lub obu nadnerczy, a na następnym etapie leczenia przeprowadzane jest zdalne napromienianie przysadki, najlepiej protonu [21]..

Tyreotropinomy i gonadotropinomy leczy się w zależności od ich wielkości i rozpowszechnienia, zaczynając od hormonalnej terapii zastępczej. W przyszłości, jeśli to konieczne, zostaną dodane leczenie chirurgiczne i radioterapia. W leczeniu gruczolaków przysadki nieaktywnych hormonalnie stosuje się złożony efekt (leczenie chirurgiczne i radioterapię), a następnie pacjentom przepisuje się hormon korekcyjny [21].

Istotą leczenia gruczolaka przysadki jest zmniejszenie działania hormonów wytwarzanych przez nowotwór. Jednak długotrwałe (często przez całe życie) leczenie farmakologiczne jest dalekie od skuteczności u wszystkich pacjentów, a ponadto jest nieodpowiednie w przypadkach, gdy rozmiar guza jest wystarczająco duży. Najczęściej leczenie farmakologiczne stosuje się na etapach przygotowania do operacji i w okresie pooperacyjnym. Zakres leków stosowanych w leczeniu gruczolaka przysadki przedstawiono w tabeli. 3).

Bez wątpienia wykonalność podejścia patogenetycznego w rozwiązaniu problemu leczenia gruczolaka przysadki, a zatem grupa dopaminomimetyków (agonistów receptorów dopaminy D2) zasługuje na szczególną uwagę. Znacząco obniżają poziom hormonów wytwarzanych przez nowotwór, jednocześnie zmniejszając wielkość guza [22]. Dopaminomimetyki stały się znane w 1972 r., Kiedy wykazano skuteczność bromokryptyny w leczeniu pacjentów z gruczolakiem przysadki, która wydziela zarówno STH, jak i prolaktynę. Jednak w ostatnich latach do leczenia hormonalnie aktywnych gruczolaków przysadki stosowano nową generację agonistów dopaminy, chinagolidu i kabergoliny. Co więcej, ten ostatni lek jest dziś lekiem z wyboru w leczeniu gruczolaka przysadki (Physicians Desk Reference, 2005) [10].

Kabergolina jest w stanie obniżyć poziom prolaktyny, przywrócić funkcje seksualne i spowolnić wzrost guza u większości pacjentów, przy minimalnych skutkach ubocznych [23]. Tak więc w 4-tygodniowym badaniu z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanym placebo, 900 pacjentów z hiperprolaktynemią spowodowaną hormonalnie aktywnym gruczolakiem przysadki otrzymywało kabergolinę w stałych dawkach 0,125, 0,5, 0,75 i 1,0 mg dwa razy w tygodniu [24 ]. Nasilenie większości działań niepożądanych było łagodne lub umiarkowane. Spektrum zdarzeń niepożądanych, które wystąpiły podczas przyjmowania kabergoliny, pokazano na ryc. 2).

U tych pacjentów dodatkowo zidentyfikowano takie niepożądane działania, jak omamy, splątanie, obrzęki obwodowe. Rzadko zgłaszano niewydolność serca, wysięk opłucnowy, zwłóknienie płuc, wrzody żołądka lub dwunastnicy, odnotowano jeden przypadek zwężającego zapalenia osierdzia. Dlatego u pacjentów otrzymujących długotrwałe leczenie kabergoliną konieczna jest okresowa echokardiografia.

Wiele badań wykazało związek między podwyższonym poziomem prolaktyny a pogorszeniem wskaźników spermogramu [15, 16]. Leczenie hiperprolaktynemii z powodu gruczolaka przysadki za pomocą kabergoliny ma pozytywny wpływ na parametry nasienia [11, 12]. Analizując badania przywracania wskaźników nasienia po leczeniu różnymi dopaminomimetykami (kabergoliną, chinagolidem lub bromokryptyną), odnotowano bardziej znaczące pozytywne zmiany w ilości, ruchliwości, ruchu translacyjnym i normalizacji morfologii plemników w grupie kabergoliny [13, 14].

Zatem podstawa dowodowa dopaminomimetyków, ich wysoka skuteczność i szeroki profil bezpieczeństwa umożliwiają przepisywanie leków zawierających kabergolinę w ramach kompleksowego leczenia i zapobiegania nawrotowi gruczolaka przysadki.

Literatura

  1. Wilson TM, Yu-Lee LY, Kelley MR Skoordynowana ekspresja genów hormonu uwalniającego hormon luteinizujący (LHRH) i receptora LHRH po stymulacji prolaktyną w linii komórek T szczurów Nb2: implikacje dla roli w immunomodulacji i ekspresji genów cyklu komórkowego // Mol Endocrinol. 1995; 9: 44–53.
  2. Kushel Yu V. Gruczolaki przysadki nieaktywne hormonom // Problemy endokrynologii. 1993, nr 1.
  3. Thapar K., Kovacs K., Laws E. R. Gruczolak przysadki: aktualne pojęcia w klasyfikacji, histopatologii i biologii molekularnej // Endokrynolog. 1993, 3 (1): 39–57.
  4. Katznelson U., Alexander J. M., Klibanski A. J. Przegląd kliniczny 45: klinicznie nieczynne gruczolaki przysadki // Clin Endocrinol Metab. 1993; 76: 5: 1089–1094.
  5. Molitch M. E. Przegląd kliniczny 65. Ocena i leczenie pacjenta z przypadkowym przysadką przysadkową // J Clin Endocrinol Metab. 1995; 80: 1: 3–6.
  6. Thapar K., Stefaneanu L., Kovacs K., Scheithauer B. W., Lloyd R. V., Muller P. J., Laws E. R. Jr. Ekspresja genu receptora estrogenowego w czaszkogardlakach: badanie hybrydyzacji in situ // Neurochirurgia. 1994; 35 (6): 1012–1017.
  7. Reichlin S. W: Faglia G., Beck-Peccoz P., Ambrosi B., Travaglini P., Spada A. Gruczolaki przysadki: nowe trendy w badaniach podstawowych i klinicznych // Elsevier. 1991; 113–121.
  8. Asa S. L., Kovacs K., Stefaneanu L. Gruczolaki przysadki u myszy transgenicznych pod kątem hormonu uwalniającego hormon wzrostu // Endokrynologia. 1992; 131: 2083–2089.
  9. Ezzat S., Melmed S. Rola czynników wzrostu w przysadce // J Endocrinol Invest. 1990, 13: 691–698.
  10. 57th Physicians 'Desk Desk, 2005, s. 1 2740–2742.
  11. Merino G., Carranza-Lira S., Martinez-Checker J. C. Hiperprolaktynemia u mężczyzn z astenozoospermią, oligozoospermią lub azoospermią // Arch Androl. 1997, 38 (3): 201–206.
  12. Saie D. J. Hiperprolaktynemia z zaburzeniem napadowym i niepłodnością związanym z encefalomalacją: nowe zastosowanie w terapii bromokryptyną w endokrynologii rozrodczej // Neuro Endocrinol Lett. 2005; 26 (5): 533–535.
  13. De Rosa M., Colao A., Di Sarno A., Ferone D., Landi M. L., Zarrilli S.Kabergolina szybko poprawia funkcję gonad u mężczyzn z hiperprolaktynemią: porównanie z bromokryptyną // Eur J Endocrinol. 1998, 138 (3): 286–293.
  14. De Rosa M., Ciccarelli A., Zarrilli S. Leczenie kabergoliną przez 24 miesiące normalizuje jakość płynu nasiennego u mężczyzn z hiperprolaktynemią // Clin Endocrinol. 2006; 64 (3): 307–313.
  15. Vandekerckhove P., Lilford R., Vail A. Androgens vs. placebo lub brak leczenia idiopatycznego oligo / astenospermii // Cochrane Database Syst Rev. 2000; 2: CD00015.
  16. Ciccarelli A., Guerra E., De Rosa M., Milone F., Zarrilli S., Lombardi G., Colao A. PRL gruczolaki wydzielające u pacjentów płci męskiej // Przysadka mózgowa. 2005; 8 (1): 39–42.
  17. Kasumova S. Yu. Morfologia funkcjonalna gruczolaków przysadki. Dis. doktor nauk medycznych M., 1985, s. 1 360.
  18. Dedov I.I., Melnichenko G.A. Trwały galactorrhea-amenorrhea. M., 1985; z. 166–180.
  19. Vax V.V., Kadashev S. Yu., Kasumova S. Yu. Długoterminowe wyniki pooperacyjnego leczenia „nieaktywnych” gruczolaków przysadki // Problemy z endokrynologią. 2001, nr 1, s. 1 16–19.
  20. Abdel Gadir A., ​​Khatim M. S., Mowafi R. S., Alnaser H. M. I., Alzaid H. G. N., Shaw R. W. Zmiany hormonalne u pacjentów z policystyczną chorobą jajników po elektrokoagulacji jajników lub odczuleniu przysadki // Clin Endocrinol. 1990, 32: 749–754.
  21. Kovacs K., Black P. M., Zervas N. T., Ridgway E. C. Guzy wydzielnicze przysadki // Raven Press, New York, 1985; 365–376.
  22. Kulakov V.I., Serov V.N. Racjonalna farmakoterapia. M., 2005, s. 1 587.
  23. Dos Santos Nunes V., El Dib R., Boguszewski C. L., Nogueira C. R. Cabergoline kontra bromokryptyna w leczeniu hiperprolaktynemii: przegląd systematyczny randomizowanych badań kontrolowanych i metaanaliza // Przysadka mózgowa. 2011 r.
  24. Shmakov R.G., Emelyanova A.I., Polushkina E.S. Nowoczesne aspekty tłumienia laktacji // Lekarz prowadzący. 2009, nr 11, s. 1 24–28.